Selecteer een pagina

Bureau de Bont: sterk in ontwikkeling!

Klik hier voor een nadere kennismaking met de organisatie

Aanjagen en implementeren van innovatie

Klik hier voor meer informatie over het versterken van de New Business & Marketing afdeling

Succesvol verwerven van opdrachten en contract

Lees hier meer over de leergang Accountmanagement in de zorg

Het ontwikkelen en implementeren van een projectmanagement applicatie

Klik hier voor meer informatie over de toekomst van kwaliteitsmanagement

Al onze trajecten zijn maatwerk, omdat geen organisatie hetzelfde is

En omdat ook geen mens hetzelfde is, stellen onze mensen zich aan u voor

Inzicht in de eigen Projectsamenwerking

Klik hier voor meer informatie en een gratis QuickScan

Kwaliteitskaders zetten nieuwe toon in de gehandicaptenzorg en verpleeghuiszorg

Kwaliteitsimpuls langdurige zorg

Met de totstandkoming van de nieuwe kwaliteitskaders voor de gehandicaptenzorg en de verpleeghuiszorg wordt beoogd om een nieuwe impuls te geven aan de kwaliteitsontwikkeling in de langdurige zorg in Nederland.

Wij juichen de ontwikkeling van eigentijdse kwaliteitskaders toe. Ze vormen een gezaghebbende leidraad naar zorgaanbieders en berusten op een aansprekende visie voor de sector. Het is een goede zaak dat cliënten met het kwaliteitskader helderheid krijgen wat wordt verstaan onder ‘goede zorg’ en het helpt medewerkers en teams de zorg voortdurend te verbeteren. Ten slotte biedt het een handvat voor bestuurlijke verantwoording naar de omgeving.

De kwaliteitskaders zijn gestoeld op het onderliggende motto: intern verbeteren staat voorop en in het verlengde ervan transparant maken van kwaliteitszorg.

Waardevolle uitgangspunten, maar soms conflicterend in de uitwerking

Wij waarderen de beschreven uitgangspunten in beide kwaliteitskaders: de mens centraal, nadruk op leren en verbeteren, versterken van vertrouwen en minder bureaucratie. Deze uitgangspunten dragen naar ons idee bij aan een positieve ontwikkeling van de sector en daarmee aan de kwaliteit en veiligheid van zorg aan cliënten.

Op het gebied van kwaliteit van zorg zijn al grote ontwikkelingen doorgemaakt. In die zin zijn de kwaliteitskaders niet nieuw. Het besef dat kwaliteit ontstaat in de relatie tussen professional en de cliënt is in de kwaliteitskader misschien wel de belangrijkste paradigmaverschuiving. Hiervoor is vertrouwen en ruimte nodig voor professionals om vanuit eigenaarschap en vakmanschap de best mogelijk zorg te bieden, namelijk persoonlijk en gericht op elke unieke cliënt. Hoewel deze ontwikkelingen en visie in de uitgangspunten zijn opgenomen, hebben de kwaliteitskaders op onderdelen een gedetailleerd en voorschrijvend karakter. Dat gaat niet goed samen.

Bij de uitwerking van waardevolle uitgangspunten van de kwaliteitskaders zien wij het spook van de bureaucratie opdoemen. De kwaliteitskaders bevatten een dwingend en op onderdelen gedetailleerd systeem van verantwoordingsdocumenten, die een toename van administratieve lasten in de hand kunnen werken.

De kwaliteitskaders bieden zorgorganisaties enerzijds ruimte en vertrouwen om lokaal en contextgebonden invulling te geven aan zorg en ondersteuning. Aan de andere kant beperkt het zorgorganisaties in de ruimte om op basis van eigen principes zaken uit te werken en uit te voeren op een manier die past bij de ontwikkelingsfase van de organisatie.

Wij zijn daarom benieuwd of het voldoen aan de (nieuwe) eisen van de kwaliteitskaders dwingend wordt voor het systeem of juist stimulerend voor het daadwerkelijk werken aan goede zorg.

Visie is als een olifant die het zicht op de werkelijkheid belemmert

De cliënt als mens is het vertrekpunt voor beide kaders en dat is helemaal van deze tijd. Niet het organisatieperspectief maar het cliëntperspectief is leidend voor het organiseren van zorg en ondersteuning. Kwaliteit komt immers tot stand in dialoog tussen zorgverlener en cliënt (met familie/netwerk). Het is de cliënt die bepaalt hoe zorgverleners en zorgorganisaties zo optimaal mogelijk kunnen bijdragen aan de kwaliteit van zijn of haar leven. Het is ook de cliënt die het resultaat van deze inspanningen beoordeelt: in welke mate is hij of zij tevreden over de bijdrage van de geleverde zorg aan de beoogde kwaliteit van leven?

Voor deze visie krijgt iedereen de handen snel op elkaar. Vervolgens wordt al snel gezegd dat het aan zorgverleners en organisaties is om de zorg hierop af te stemmen, inzichtelijk te maken op welke wijze hieraan gewerkt wordt en blijvend te leren en te verbeteren.

Maar wat is de betekenis van deze oproep in de complexe situatie waarin zorginstellingen zich bevinden? Een speelveld waarin arbeidsmarktproblematiek, bureaucratische zorginkoop en strikte wetgeving leiden tot overlevingsstrategieën voor de organisatie in plaats van klantgericht organiseren.

Wij pleiten daarom voor een praktische invulling van het kwaliteitskader waarin oog en oor is voor de dagelijkse ervaringen van medewerkers en cliënten. Waarin ‘lerend vermogen’ niet wordt gezien als een kwaliteitsindicator maar als een basishouding van oplossingsgericht werken om hiermee het welzijn van cliënten te bevorderen. En waarin er vertrouwen is in de mensen die in de zorg werken.

Nieuwe vormen voor leren en verbeteren? Passende randvoorwaarden!

De kwaliteitskaders leggen terecht de nadruk op nieuwe vormen van leren en verbeteren. De focus ligt daarbij op ‘samen’: een geolied samenspel tussen cliënten, naasten en zorgverleners, tussen zorgorganisaties in de sector en met medezeggenschapsorganen, zorgkantoren en inspectie. Dit samenspel is gericht op het zorgdragen voor optimale zorg en verzorging voor cliënten, daarbij gebruikmakend van de best beschikbare kennisbronnen, richtlijnen, landelijke en lokale data en kwalitatieve informatie.

Het kwaliteitskader gehandicaptenzorg vraagt van organisaties om te bevorderen dat teams een passende manier van reflecteren kiezen die bij hen past en het ‘gezamenlijk leren’ en samenwerking ten goede komt. Wij zien hierin een waardevolle beweging, maar dit moet wel als middel ingezet worden en geen doel dat weer ‘afgevinkt’ kan worden als het heeft plaatsgevonden. De teamreflectie vereist een veilig werkklimaat waarin medewerkers open naar elkaar kunnen zijn, onvolkomenheden in de zorg kunnen signaleren en samen tot gerichte verbeteracties komen. Dit geldt evenzeer voor de verpleeghuiszorg, ook al is deze eis niet zo expliciet in het kwaliteitskader voor deze sector opgenomen.

In veel zorgorganisaties zijn teams nog niet voldoende toegerust voor deze reflectie. Hoewel bij verschillende zorgorganisaties de ‘zelforganisatie’ goed op gang is gekomen, zijn er in de sector ook veel voorbeelden waarin het appél op zelforganisatie nadelig heeft uitgepakt voor de teams en de kwaliteit van de cliëntenzorg. Op dit punt bestaan aanzienlijke verschillen tussen enerzijds de papieren werkelijkheid van regels, afspraken en faciliteiten op aansturingniveau en anderzijds de dagelijkse praktijk van verzorgenden met soms zeer lastige werkomstandigheden op de locaties.

Het op het juiste niveau brengen en houden van kwaliteit en het toepassen van nieuwe vormen van leren en verbeteren, vragen om randvoorwaarden en het stroomlijnen van organisatieprocessen. Dit betekent in de eerste plaats een aansturing van de zorgorganisatie die faciliterend is voor kwaliteit, zoals het beleggen van verantwoordelijkheid en besluitvorming. Daarnaast gaat het dan over de adequate samenstelling van het personeelsbestand. Hoeveel zorgverleners met welke vaardigheden en competenties zijn nodig om te voorzien in de (fluctuaties in) wensen en behoeften van de cliënten waaraan de zorgorganisatie zorg en ondersteuning biedt? Maar ook over het vereenvoudigen van processen en elkaar weten te vinden en aanspreken.

Het gebruik van informatie is hierbij ook essentieel. Zowel als het gaat om het actief gebruik maken van informatie rondom de inzet van middelen, voor het leveren, monitoren, managen en verbeteren van zorg alsook over het op transparante wijze verstrekken van kwaliteitsinformatie aan cliënten, hun naasten en aan de samenleving.

Congruente sturingsinformatie – meetbare en merkbare kwaliteit in balans

Teamvakmanschapsdialoog

Om uit de impasse te komen dat kwaliteit iets is, dat ‘moet’ van IGZ of het management, kan met de teams de teamvakmanschapsdialoog worden gehouden. Dit voorbeeld van ‘merkbare kwaliteit’ helpt teams van ‘het vinken naar het vonken’. Van verticale verantwoording naar horizontale verantwoording, gedeeld eigenaarschap en dus duurzame verbetering. Het team gaat met elkaar in dialoog over verschillende thema’s door ‘kleur te bekennen’ en vervolgens gerichte acties te bedenken om een stap voorwaarts te komen. Het gaat daarbij niet alleen over zorginhoudelijke thema’s maar ook onderliggende (zoals bv. ‘bespreken van gedrag’) waardoor daadwerkelijk leren en verbeteren mogelijk wordt. Het team formuleert daarmee concrete acties waar het aan wil werken en creëert persoonlijk en gedeeld eigenaarschap. Deze interactieve werkvorm werkt enthousiasmerend en stimuleert de eigen verantwoordelijkheid van de medewerkers.

Wat ons opvalt, is dat beide vernieuwde kwaliteitskaders weinig aandacht besteden aan het verschil tussen meetbare en merkbare kwaliteit. Terwijl evident is, dat de bevindingen op het gebied van kwaliteit en veiligheid van externe beoordelaars (inspectie, zorgkantoren en certificerende instellingen) voor meerdere locaties en aspecten niet vergelijkbaar zijn met bijvoorbeeld de interne kwaliteitsfoto’s en kwaliteitsregistraties.

Daarom is op organisatieniveau meer aandacht nodig voor de wijze waarop alle verschillende locaties het inzicht in en sturing op kwaliteit wordt vormgegeven.

Bij het evalueren van kwaliteitsprestaties en resultaten wordt voornamelijk gedacht in termen van statische informatie. Er is in organisaties een hardnekkige neiging om prestaties en kwaliteit uitsluitend te definiëren en te sturen via regel- en managementinformatiesystemen, certificaten en indicatoren. Statisch dus en op een hoog aggregatieniveau. Dit zorgt voor verminderde aandacht voor de dynamische dimensie van kwaliteit en resultaat. De dynamische informatie definieert informatie in termen van dienstverlening die tot stand komt tussen mensen. Dit levert unieke kwaliteit op, want ieder mens is anders. Deze kwaliteit is minder goed te meten, maar des te beter te merken.

Het gaat er om balans te vinden tussen meetbare en merkbare kwaliteit. Regelsystemen die uitgaan van louter objectiviteit kunnen er gemakkelijk toe leiden dat de kwaliteitsaspecten tussen mensen en teams worden genegeerd. De kunst van het besturen van organisaties is dat men verschillende soorten informatie raadpleegt en kijkt hoe deze zich tot elkaar verhouden.

Het gaat om het zoeken naar reflectief evenwicht in de informatievoorziening, om het herkennen van patronen in de informatievoorziening: consistentie, coherentie en congruentie van informatie.

Kwaliteitskaders en de ideale wereld

De kwaliteitskaders lijken geschreven voor een ideale wereld waarin geld, menskracht, kennis, beleidscapaciteit en goede wil altijd en overal onbeperkt beschikbaar zijn. Zowel bij cliënten, naasten, ketenpartners als bij medewerkers. Dit is een beeld dat wij niet breed herkennen in de huidige langdurige zorg.

Organisaties investeren veel geld en tijd aan het invoeren en onderhouden van kwaliteits-, personeels- en informatiemanagementsystemen. In de praktijk leiden deze investeringen zelden tot voldoende tevredenheid en effect. Laten we hopen dat de vernieuwde kwaliteitskaders hierop een positieve uitzondering zijn!

Informatie

Bent u op zoek naar een hands-on dienstverlener die de ouderenzorg en gehandicaptenzorg van binnenuit kent en weet hoe het werkt op de werkvloer en aan de top van een grote organisatie? Dan bent u bij Bureau de Bont aan het goede adres!

Wij beschikken over veelzijdige management- en advieservaring in organisaties onder druk en in verandering. Onze mensen hebben een duidelijke en eigentijdse visie op kwaliteit van zorg in de praktijk en weten wat nodig is om een cultuur te realiseren die gericht is op het integreren en borgen van kwaliteit in het dagelijks handelen in plaats van controle middels het afvinken van lijstjes.

Voor ons is het sturen op kwaliteit en veiligheid een kwestie van balans vinden tussen ruimte bieden en richting geven. Het betekent vooral het meegeven van een duidelijk raamwerk waarbinnen de vrijheid en verantwoordelijkheid van het zorgteam is gedefinieerd. Wij weten medewerkers en leidinggevenden te inspireren om samen te werken aan het structureel verbeteren en borgen van de kwaliteit van zorg! Dat is een stuur op kwaliteit en veiligheid waardoor cliënten merken dat er beter naar hen geluisterd wordt en zij persoonsgerichte zorg ontvangen volgens de geldende standaarden. Volgens de bedoeling van de nieuwe beleidskaders dus!

Graag zijn wij u van dienst! Wij zijn actief in de volgende rollen:

  • Strategisch coach
  • Programmamanager kwaliteit en veiligheid
  • Projectleider op zorginhoudelijke thema’s als medicatieveiligheid, zorgleefplannen, etc.
  • Interimmanager
  • Kwaliteitsadviseur
  • Verbetercoach (o.a. SMART formuleren, resultaatmetingen)
  • Auditor, visitator (o.a. stand van zaken kwaliteitskader, processen, veldnormen, leerklimaat)
  • Trainer (o.a. auditing, kwaliteitsgedreven leidinggeven, projectmatig creëren)
  • Documentbeheerder

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Oscar Schneider.

Oscar Schneider

Oscar Schneider

Directeur en Managing consultant